دربارة بسیاری از مسایل مربوط به پدیده شرق شناسی در میان محققان و نویسندگانی که در این باره پژوهش هایی به انجام رسانده اند اختلاف نظرهایی وجود دارد. تا آنجا که تعاریف ارائه شده از این جریان نیز در تمام ابعاد از وحدت نظر برخوردار نیستند. اینکه ایا پژوهش های دانشمندان غربی دربارة مشرق زمین باید اطلاق شرق شناسی کرد؟ یا این که شرق شناسی لزوماً رویکرد دانشمندان غیر مسلمان اروپایی و آمریکایی به فرهنگ ملل شرقی است. و یا این که به دانشمندان مسیحی و یهودی که به شناخت ادیان شرقی و به ویژه دین اسلام با اهداف خاص استعماری پرداخته اند یا به دانشمندان شرقی که به شناخت فرهنگ و آداب و رسوم ملل سرزمین خود به روش و با اهداف غربیان پرداخته اند نیز میتوان شرق شناس اطلاق کرد یا خیر؟ خود بیانگر اختلاف نظرها در تعریف این اصطلاح است.
آنچه بیش از هر چیز در برداشت از این واژه نمایان است. مسأله تمایز میان دو منطقه از کره زمین، یعنی شرق و غرب است؛ این که ایا تمایز میان این دو تنها در مساله فاصله مکانی یا محدوده جغرافیایی ایفای نقش میکند یا بیش از آن حکایت گر تفاوت دو سیستم ارزشی و یا مبین تمایز میان دو فرهنگ است. از مسائل مهم و کلیدی در این گونه مطالعات است و به تعبیری توجیه گر برخی پیش داوری ها و استنتاجات و در نتیجه انتقادپذیری این جریان است.
در جایى به جایى تمدّنها و افول در جایى و طلوع در جاى دیگر فرهنگ مهم ترین انگیزه است. از جمله شایستگیهایى كه سرزمین و مردمى اگر دارا باشند تمدّن مهاجر به آغوش آنها پناه مى برد فرهنگ است. فرهنگ در بین عاملهاى مهم و ریشه گرفتن تمدّنى در سرزمینى مانند: جغرافیا آب و هوا حاصلخیزى ثبات سیاسى آرامى محیط و… والاترین جایگاه را دارد. فرهنگ نیاز نخستین شكل گیرى تمدّن است. فرهنگ روح و اساس تمدّن است.
اين رساله داراي يك مقدمه و چهار فصل است. اين رساله در پاسخ به اين پرسش تدوين شده است كه نهضت ترجمه چه آثار و پيامدهايي را در دنياي اسلامي در پي داشت؟ در پاسخ ميتوان گفت كه نهضت ترجمه آثار و پيامدهاي متفاوتي را دربرداشت از قبيل آثار و پيامدهاي كلامي، فلسفي، اخلاقي، اجتماعي، ديني و اقتصادي و ... كه ما در اين رساله به برخي از پيامدهاي آن كه همان پيامدهاي كلامي، فلسفي و سياسي باشد به بحث و بررسي پرداختهايم.
در فصل اول به بررسي مفاهيم و كليات پرداخته شده است. در فصل دوم به قلمروهاي نضت ترجمه "مكاني، موضوعي، زماني" اشاره شده است و مفصلاً بحث شده است كه نضت واقعي ترجمه از عصر منصور آغاز شد واوج آن در زمان مأمون بود و مهمترين كانون علمي وفرهنگي كه ديگر جاها را هم تحت الشعاع قرار داده بود بغداد بود ويكي از چيزهايي كه باعث جلب توجه ميشود تنوع موضوع ترجمه است كه منحصر به يك موضوع خاص نيست بلكه كتبي ازملل مختلف و با موضوعاتي گوناگون و متنوع ترجمه شده است.
